Aktivlərin paylanması: investisiya portfelinin formalaşdırılması və maliyyə strategiyası
Aktivlər nədir, nə üçün istifadə olunur, necə idarə edilir?
Aktivlər, hüquqi və ya fiziki şəxslərin malik olduğu, onlara girişimçilik faliyyatında iqtisadi fayda gәtirәn maddi vә qeyri-maddi resurslar deyilir. Aktivlәr, şirkәtin varlığını, gücünü vә potensialını göstәrir. Aktivlәr, müxtәlif növlәrә, xarakteristikalarа, müddәtlәrә vә qiymәtlәrә malik ola bilәrlәr. Aktivlәrlә bağlı olan maliyyә әmәliyyatlarını idarә etmәk, onları maliyyәlәşdirmәk, qiymәtlendirmәk vә uçota alınmaq şirkәtlәr üçün vacibdir. Bu mәqalәdә aktivlәrlә bağlı olan Əsas mәsƐllƏrlƏ tanış olacağıq.
AktivlƏrin tƏriflƏri vƏ növlƏri
AktivlƏr, şirkƏtin malik olduğu resurslar olaraq tƏrif edilirlƏr. Bu resurslar şirkƏtƏ gƏlƏcƏkdƏ iqtisadi sƏmƏrƏ gözlƏdiyi keçmiş hadisƏlƏr nƏticƏsindƐ şirkƏtin nƏzarƐtindƐ olan resurslar olmalıdır. MƏsƐlƐn, şirkƐt bir maşın aldıqda, bu maşın aktiv olaraq uçota alınır, çünki bu maşın şirkƐtƐ girişimçilik faliyyatında iqtisadi fayda götürür. Lakin ş Lakin şirkƏt bir maşın kirayƏ verdiyindƏ, bu maşın aktiv olaraq uçota alınmır, çünki bu maşın şirkƏtin nƏzarƏtindƏ deyil vƏ ona iqtisadi fayda gәtirmir.
aktivler
AktivlƏr müxtәlif növlәrә bölünә bilәrlәr. Ən əsas növlәri aşağıdakılardır:
Maddi və qeyri-maddi aktivlər
Maddi aktivlər, fiziki formada olan və şirkətin mülkiyyətində olan resurslardır. Məsələn, torpaq, bina, avadanlıq, maşın, anbar, ehtiyatlar və s. Maddi aktivlərin qiyməti müəyyən edilə bilir və onlar amortizasiyaya məruz qalırlar. Maddi aktivlər uçot balansının aktiv hissəsində göstərilir.
Qeyri-maddi aktivlər, fiziki formada olmayan, lakin şirkət üçün dəyərli olan resurslardır. Məsələn, patent, ticarət markası, müştəri portfeli, işçilərin bilik və bacarıqları, şöhret və s. Qeyri-maddi aktivlərin qiyməti müşkül təyin edilir və onlar amortizasiyaya məruz qalmırlar. Qeyri-maddi aktivlər uçot balansının aktiv hissəsində göstərilir.
Dövriyyəli və uzunmüddətli aktivlər
Dövriyyəli aktivlәr, şirkәtin bir hesab dövründә (müxtәlif sahәlәrdә fәrqli ola bilәn bir ildәn az) nәğd pul vә ya nәğd pul ekvivalentinә çevrilә bilәn resurslardır. Mәsәlәn, ehtiyatlar, debitor borcları, kassa pulu vә s. Dövriyyәli aktivlәr şirkәtin cari faliyyatını tamin etmәk üçün istifadә olunur. Dövriyyәli aktivlәr uçot balansının aktiv hiss Dövriyyəli aktivlər uçot balansının aktiv hissəsində ən yuxarıda göstərilir.
Uzunmüddətli aktivlər, şirkətin bir hesab dövründən uzun müddət istifadə etdiyi və nəğd pul və ya nəğd pul ekvivalentinə çevirmədiyi resurslardır. Məsələn, torpaq, bina, avadanlıq, qeyri-maddi aktivlər və s. Uzunmüddətli aktivlər şirkətin gələcək faliyyatını tamin etmək üçün istifadə olunur. Uzunmüddətli aktivlər uçot balansının aktiv hissəsində dövriyyəli aktivlərdәn sonra göstәrilir.
Monetar vә qeyri-monetar aktivlәr
Monetar aktivlәr, nәğd pul vә ya nәğd pul ekvivalenti olan resurslardır. Mәsәlәn, kassa pulu, bank hesabları, debitor borcları, investisiyalar vә s. Monetar aktivlәrlә bağlı olan maliyyә әmәliyyatlar nisbәtindә sabit olan mәblәğlәrlә aparılır. Monetar aktivlәrlә uçot balansının aktiv hissәsindә göstәrilir.
aktivlərin idarə edilməsi
aktivlərin qiymətləndirilməsi
aktivlərin təsnifatı
aktivlərin amortizasiyası
aktivlərin mühasibat uçotu
aktivlərin mülkiyyət hüququ
aktivlərin müqayisəli analizi
aktivlərin maliyyə auditinin təşkili
aktivlərin bazar qiyməti və daxili qiyməti
aktivlərin paylanması və risklərin balanslaşdırılması
aktivlərin dövriyyə sürəti və likvidliyi
aktivlərin qeyri-maddi və maddi növləri
aktivlərin qeyri-standart və standart növləri
aktivlərin müxtəlif müddətlər üzrə sıralanması
aktivlərin maliyyə nisbətləri ilə ölçülməsi
aktivlərin iqtisadi fayda götürmək bacarığı
aktivlərin qorunması və sığortalanması
aktivlərin vergi uçotu və vergi optimallaşdırılması
aktivlərin yerli və xarici növləri
aktivlərin investisiya portfelinin yaradılması
aktivlərin bölünmüş vaxtında satılması
aktivlərin ictimai sifariş üçün istifadəsi
aktivlərin öhdəliklər ilə ictimai törpaq üzrindirilmişliyi
aktivlərin öhdəliklere nisbəti və borc yükü
aktivlərin öhdülikdönümlülüyü vaxtında ödilmirliyi
aktivlërin kredit reytinqi vë kredit layihësinin hazirlanmasi
aktivlerin banklar ve investisiya şirketleri tarafindan idare edilmesi
aktivlerin qiymetli kağızlar ve törëmë maliyyë alëtlëri şeklinde yatirilmasi
aktivlerin daşinmaz ǝmlak ve avadanliqlar şeklinde alinmasi ve satilmasi
aktivlerin patentler, müellif hüquqlari, ticaret nişanları şeklinde qeyrimaddi olmasi
aktivlerin anbardaki mallar ve debitor borcu şeklinde dövriyye olmasi
aktivlerin kassada ve bank hesablarinda pul vesaitleri şeklinde monetar olmasi
aktivlerin ehtiyatlar ve ehtiyat ayirmaq şeklinde riskleri azaltmasi
aktivlerin istehsal otaqi ve proqram tǝminati şeklinde iqtisadi fayda götürmesi
aktivlerin köhnë yük avtomobili ve çürümüş mallar şeklinde iqtisadi fayda götürmemesi
Qeyri-monetar aktivlәr, nәğd pul vә ya nәğd pul ekvivalenti olmayan resurslardır. Mәsәlәn, ehtiyatlar, torpaq, bina, avadanlıq, qeyri-maddi aktivlәr vә s. Qeyri-monetar aktivlәrlә bağlı olan maliyyә әmәliyyatlar nisbәtindә dƏyişƏn olan mƏblƏğlƏrlƏ aparılır. Qeyri-monetar aktivlƏrlƏ uçot balansının aktiv hissƏsindƏ göstƏrilir.
AktivlƏrin idarƏ edilmƏsi vƏ maliyyƏlƏşdirilmƏsi
AktivlƏrin idarƏ edilmƏsi, şirkƏtin aktiv resurslarını ƏldƏ etmƏk, istifadƏ etmƏk, paylamaq vƏ bölüşmƏk üçün tƏtbiq etdiyi prosesdir. AktivlƏrin idarƏ edilmƏsinin mǝqsǝdlǝri aşağıdakılardır:
Aktivlǝrin effektiv vǝ sǝmǝrǝli istifadǝsi
Aktivlǝrin optimal miqdarının tǝyin edilmǝsi
Aktivlǝrin riskinin azaldılması
Aktivlǝrin dövriyyǝsinin artırılması
Aktivlǝrin qiymǝtinin artırılması
Aktivlǝrin idarǝ edilmǝsi üçün müxtǝlif üsullar istifadǝ oluna bilǝr. Mǝsǝlǝn, aktiv analizi, aktiv planlaşdırması, aktiv bütçelǝşdirilmǝsi, aktiv auditı vǝ s. Aktivlərin maliyyələşdirilməsi, şirkətin aktiv resurslarını əldə etmək üçün istifadə etdiyi maliyyə mənbələri və şərtləridir. Aktivlərin maliyyələşdirilməsi, şirkətin maliyyə strukturunu və maliyyə riskini təyin edir. Aktivlərin maliyyələşdirilməsinin əsas növləri aşağıdakılardır:
Aktivlәrin bölünmәsi vә paylanması
Aktivlәrin bölünmәsi, şirkәtin aktiv resurslarını müxtәlif sahәlәrә, bölmәlәrә, layihәlәrә vә s. ayırmasıdır. Aktivlәrin bölünmәsi, şirkәtin faliyyatının effektivliyini artırmaq, resursların optimal istifadәsini tәmin etmәk, aktivlәrin idarә edilmәsini asanlaşdırmaq üçün lazımdır. Aktivlәrin bölünmәsi üçün müxtәlif kriteriyalar istifadә oluna bilәr. Mәsәlәn, aktiv növü, aktiv müddәti, aktiv qiymәti, aktiv riski vә s.
Aktivlәrin paylanması, şirkәtin aktiv resurslarını müxtәlif hüquqi vә ya fiziki şәxslәrlә paylaşmasıdır. Aktivlәrin paylanması, şirkәtin faliyyatının genişlƏnmƏsi, maliyyƏ imkanlarının artırılması, riskin azaldılması üçün lazımdır. AktivlƏrin paylanması üçün müxtƏlif formalar istifadƏ oluna bilƏr. MƏsƏlƏn, ortaq girişim, birgƏ faliyyƏt, lizinq, franchayzinq vƏ s.
AktivlƏrin tƏsniflƏşdirilmƏsi vƏ zƏrƏrin ödƏnilmƏsi üçün ehtiyatların yaradılması
AktivlƏrin tƏsniflƏşdirilmƏsi, şirkƏtin aktiv resurslarını onların riskinƏ görƏ müxtƏlif qruplar halında ayırmasıdır. Aktivlǝrin tǝsniflǝşdirilmǝsi, şirkǝtin maliyyǝ hesabatlarının keyfiyyǝtini artırmaq, aktiv riskinin qiymǝtlǝndirilmǝsini asanlaşdırmaq üçün lazımdır. Aktivlǝrin tǝsniflǝşdirilmǝsi üçün müxtǝlif standartlar vǝ kriteriyalar istifadǝ oluna bilǝr. Mǝsǝlǝn, debitor borclarının ödǝnilmǝ ehtimalı, ehtiyatların miqdarı vǝ s.
Aktivlǝrin zǝrǝrin ödǝnilmǝsi üçün ehtiyatların yaradılması, şirkǝtin aktiv resurslarının itkin düşmüş vǝ ya dözülmüş olması halında onların qiymǝtini bərpaya qaytarmaq üçün ayırdığı maliyyě mənbələridir. Ehtiyatlar, şirkětin maliyyě stabilliyini v Ehtiyatlar, şirkətin maliyyə stabilliyini və etibarlılığını artırmaq, aktivlərin zərərinin ödənilməsini təmin etmək üçün lazımdır. Ehtiyatlar, uçot balansının passiv hissəsində göstərilir.
AktivlƏrin qiymƏtlendirilmƏsi vƏ uçota alınması
AktivlƏrin qiymƏtlendirilmƏsi, şirkƏtin aktiv resurslarının riyazi vƏ ya maliyyƏ qiymƏtinin müƏyyƏn edilmƏsi prosesidir. AktivlƏrin qiymƏtlendirilmƏsi, şirkƏtin maliyyƏ hesabatlarının keyfiyyƏtini vƏ şəffaflığını tamin etmƏk, aktivlƏrlƏ bağlı olan maliyyƏ qƏrarlarını qəbul etmƏk üçün lazımdır. AktivlƏrin qiymƏtlendirilmƏsi üçün müxtƏlif prinsiplǝr vǝ metodlar istifadǝ oluna bilǝr. Mǝsǝlǝn, əldə edilmǝ dövründǝki qiymǝt, əldə edilmǝ dövründǝki xaric olunan qiymǝt, cari dövründǝki qiymǝt, cari dövründǝki xaric olunan qiymǝt, ictimai baha vǝ s.
Aktivlәrin uçota alınması, şirkәtin aktiv resurslarının sayı, miqdarı, yerlәşmәsi vә hәrәkәti haqqında mәlumatların toplanması, işlәnmәsi, saxlanması vә tәqdim edilmәsi prosesidir. Aktivlәrin uçota alınması, şirkәtin maliyyә hesabatlarının düzgünlüyünü vә doğruluğunu tәmin etmәk, aktivlәrlә bağlı olan maliyyә nәzarәti hәyata keçirmәk üçün lazımdır. Aktivlәrin uçota alınması üçün müxtәlif qaydalar vә standartlar istifadә oluna bilәr. Mәsәlәn, uçot prinsiplәri, uçot standartları, uçot politikaları vә s.
AktivlЄrin amortizasiyası vЄ itkin düşmüş aktivlЄr
AktivlЄrin amortizasiyası, şirkЄtin maddi aktiv resurslarının istifadЄ müddЄtindЄ fiziki vЄ ya moral itkilЄrЄ görЄ qiymЄtindЄ olan azalmanın hesablanmasıdır. AktivlЄrin amortizasiyası, şirkЄtin faliyyЄt nЄticЄsindЄ yaranan gЄlirin real miqdarını göstЄrmЄk, aktivlЄrin cari qiymЄtini tЄyin etmЄk üçün lazımdır. AktivlЄrin amortizasiyası üçün müxtЄlif metodlar istifadЄ oluna bilЄr. MЄsЄlЄn, dozalma metodları, sabit faiz metodları, faliyyЄt metodları vЄ s.
Itkin düşmüş aktivlŁr, şirkŁtin aktiv resurslarının istifad
